Book 4 • Chapter 28
Sarga 28
66 verses
Verse 1
स तदा वालिनं हत्वा सुग्रीवमभिषिच्य च वसन्माल्यवतः पृष्ठे रामो लक्ष्मणमब्रवीत्4.28.1
Verse 2
अयं स कालस्सम्प्राप्तस्समयोऽद्य जलागमः सम्पश्य त्वं नभो मेघैस्संवृतं गिरिसन्निभैः4.28.2
Verse 3
नवमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभस्तिभिः पीत्वा रसं समुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम्4.28.3
Verse 4
शक्यमम्बरमारुह्य मेघसोपानपङ्क्तिभिः कुटजार्जुनमालाभिरलङ्कर्तुं दिवाकरम्4.28.4
Verse 5
सन्ध्यारागोत्थितैस्ताम्रैरन्तेष्वधिक पाण्डरैः स्निग्धैरभ्रपटच्छेदैर्बद्धव्रणमिवाम्बरम्4.28.5
Verse 6
मन्दमारुत निश्वासं सन्ध्याचन्दनरञ्जितम् आपाण्डुजलदं भाति कामातुरमिवाम्बरम्4.28.6
Verse 7
एषा घर्मपरिक्लिष्टा नववारिपरिप्लुता सीतेव शोकसन्तप्ता मही बाष्पं विमुञ्चति4.28.7
Verse 8
मेघोदरविनिर्मुक्ताः कह्लारसुखशीतलाः शक्यमञ्जलिभिः पातुं वाताः केतकिगन्धिनः4.28.8
Verse 9
एष फुल्लार्जुनश्शैलः केतकैरधिवासितः सुग्रीव इव शान्तारिर्धाराभिरभिषिच्यते4.28.9
Verse 10
मेघकृष्णाजिनधरा: धारायज्ञोपवीतिनः मारुतापूरितगुहाः प्राधीता इव पर्वताः4.28.10
Verse 11
कशाभिरिव हैमीभिर्विद्युद्भिरिवताडितम् अन्तस्त्सतनिर्घोषं सवेदनमिवाम्बरम्4.28.11
Verse 12
नीलमेघाश्रिता विद्युत्स्फुरन्ती प्रतिभाति मा स्फुरन्ती रावणस्याङ्के वैदेहीव तपस्विनी4.28.12
Verse 13
इमास्ता मन्मथवतां हिताः प्रतिहता दिशः अनुलिप्ता इव घनैर्नष्टग्रहनिशाकराः4.28.13
Verse 14
चिद्बाष्पाभिसंरुद्धान् वर्षागमसमुत्सुकान् कुटजान्पश्य सौमित्रे पुष्पितान्गिरिसानुषु4.28.14 मम शोकाभिभूतस्य कामसन्दीपनान् स्थितान्
Verse 15
रजः प्रशान्तं सहिमोऽद्य वायु र्निदाघदोषप्रसराः प्रशान्ताः स्थिता हि यात्रा वसुधाधिपानां प्रवासिनो यान्ति नरास्स्वदेशान्4.28.15
Verse 16
सम्प्रस्थिता मानसवासलुब्धाः प्रियान्विताः सम्प्रति चक्रवाकाः अभीक्ष्णवर्षोदकविक्षतेषु यानानि मार्गेषु न सम्पतन्ति4.28.16
Verse 17
क्वचित्प्रकाशं क्वचिदप्रकाशं नभः प्रकीर्णाम्बुधरं विभाति क्वचित्क्वचित्पर्वतसन्निरुद्धं रूपं यथा शान्तमहार्णवस्य4.28.17
Verse 18
व्यामिश्रितं सार्जकदम्बपुष्पै र्नवं जलं पर्वतधातुताम्रम् मयूरकेकाभिरनुप्रयातं शैलापगाश्शीघ्रतरं वहन्ति4.28.18
Verse 19
रसाकुलं षट्पदसन्निकाशं प्रभुज्यते जम्बुफलं प्रकामम् अनेकवर्णं पवनावधूतं भूमौ पतत्याम्रफलं विपक्वम्4.28.19
Verse 20
विद्युत्पताकास्सबलाकमालाः शैलेन्द्रकूटाकृतिसन्निकाशाः गर्जन्ति मेघाः समुदीर्णनादाः मत्ता गजेन्द्रा इव संयुगस्थाः4.28.20
Verse 21
वर्षोदकाप्यायितशाद्वलानि प्रवृत्तनृत्तोत्सवबर्हिणानि वनानि निर्वृष्टवलाहकानि पश्यापराह्णेष्वधिकं विभान्ति4.28.21
Verse 22
समुद्वहन्त स्सलिलातिभारं बलाकिनो वारिधरा नदन्तः महत्सु शृङ्गेषु महीधराणां विश्रम्य विश्रम्य पुनः प्रयान्ति4.28.22
Verse 23
मेघाभिकामा परिसम्पतन्ती सम्मोदिता भाति बलाकपङ्क्तिः वातावधूता वरपौण्डरीकी लम्बेव माला रचिताम्बरस्य4.28.23
Verse 24
बालेन्द्रगोपान्तरचित्रितेन विभाति भूमिर्नवशाद्वलेन गात्रानुपृक्तेन शुकप्रभेण नारीव लाक्षोक्षितकम्बलेन4.28.24
Verse 25
निद्रा शनैः केशवमभ्युपैति द्रुतं नदी सागरमभ्युपैति हृष्टा बलाका घनमभ्युपैति कान्ता सकामा प्रियमभ्युपैति4.28.25
Verse 26
जाता वनान्ताश्शिखिसम्प्रनृत्ता जाताः कदम्बाः सकदम्बशाखाः जाता वृषा गोषु समानकामा जाता मही सस्यवनाभिरामा4.28.26
Verse 27
वहन्ति वर्षन्ति नदन्ति भान्ति ध्यायन्ति नृत्यन्ति समाश्वसन्ति नद्यो घना मत्तगजा वनान्ताः प्रियाविहीनाश्शिखिनः प्लवङ्गमाः4.28.27
Verse 28
प्रहर्षिताः केतकपुष्पगन्ध माघ्राय हृष्टा वननिर्झरेषु प्रपातशब्दाकुलिता गजेन्द्रा स्सार्धं मयूरै स्समदा नदन्ति4.28.28
Verse 29
धारानिपातैरभिहन्यमानाः कदम्बशाखासु विलम्बमानाः क्षणार्जितं पुष्परसावगाढं शनैर्मदं षट्चरणास्त्यजन्ति4.28.29
Verse 30
अङ्गारचूर्णोत्करसन्निकाशैः फलैस्सुपर्याप्तरसैस्समृद्धैः जम्बूद्रुमाणां प्रविभान्ति शाखाः निलीयमाना इव षट्पदौघैः4.28.30
Verse 31
तटित्पताकाभिरलङ्कृताना मुदीर्णगम्भीरमहारवाणाम् विभान्ति रूपाणि बलाहकानां रणोद्यतानामिव वानरणानाम्4.28.31
Verse 32
मार्गानुगश्शैलवनानुसारी सम्प्रस्थितो मेघरवं निशम्य युद्धाभिकामः प्रतिनादशङ्की मत्तो गजेन्द्रः प्रतिसन्निवृत्तः4.28.32
Verse 33
क्वचित्प्रगीता इव षट्पदौघैः क्वचित्प्रनृत्ता इव नीलकण्ठैः क्वचित्प्रमत्ता इव वारणेन्द्रै र्विभान्त्यनेकाश्रयिणो वनान्ताः4.28.33
Verse 34
कदम्बसर्जार्जुनकन्दलाढ्या वनान्तभूमिर्नववारिपूर्णा मयूरमत्ताभिरुतप्रनृत्तै रापानभूमिप्रतिमा विभाति4.28.34
Verse 35
मुक्तासकाशं सलिलं पतद्वै सुनिर्मलं पत्रपुटेषु लग्नम् हृष्टा विवर्णच्छदना विहङ्गा स्सुरेन्द्रदत्तं तृषिताः पिबन्ति4.28.35
Verse 36
षट्पादतन्त्रीमधुराभिधानं प्लवङ्गमोदीरितकण्ठतालम् आविष्कृतं मेघमृदङ्गनादै र्वनेषु सङ्गीतमिव प्रवृत्तम्4.28.36
Verse 37
क्वचित्प्रनृत्तै: क्वचिदुन्नदद्भिः क्वचिच्च वृक्षाग्रनिषण्णकायैः व्यालम्बबर्हाभरणैर्मयूरै र्वनेषु सङ्गीतमिव प्रवृत्तम्4.28.37
Verse 38
स्वनैर्घनानां प्लवगाः प्रबुद्धाः विहाय निद्रां चिरसन्निरुद्धाम् अनेकरूपाकृतिवर्णनादाः नवाम्बुधाराभिहता नदन्ति4.28.38
Verse 39
नद्यस्समुद्वाहितचक्रवाका स्तटानि शीर्णान्यपवाहयित्वा दृप्ता नवप्राभृतपूर्णभोगाः द्रुतं स्वभर्तारमुपोपयान्ति4.28.39
Verse 40
नीलेषु नीला: प्रविभान्ति सक्ताः मेघेषु मेघा नववारिपूर्णाः दवाग्निदग्धेषु दवाग्निदग्धा श्शैलेषु शैला इव बद्धमूलाः4.28.40
Verse 41
प्रहृष्टसन्नादितबर्हिणानि सशक्रगोपाकुलशाद्वलानि चरन्ति नीपार्जुनवासितानि गजास्सुरम्याणि वनान्तराणि4.28.41
Verse 42
नवाम्बुधाराहतकेसराणि द्रुतं परित्यज्य सरोरुहाणि कदम्बपुष्पाणि सकेसराणि नवानि हृष्टा भ्रमराः पतन्तिः4.28.42
Verse 43
मत्ता गजेन्द्रा मुदिता गवेन्द्रा वनेषु विश्रान्ततरा मृगेन्द्रा रम्या नगेन्द्रा निभृता नरेन्द्राः प्रक्रीडितो वारिधरैस्सुरेन्द्रः4.28.43
Verse 44
मेघास्समुद्धूतसमुद्रनादाः महाजलौघैर्गगनावलम्बाः नदीस्तटाकानि सरांसि वापी र्महीं च कृत्स्नामपवाहयन्ति4.28.44
Verse 45
वर्षप्रवेगा विपुलाः पतन्ति प्रवान्ति वातास्समुदीर्णघोषाः प्रणष्टकूलाः प्रवहन्ति शीघ्रं नद्योजलैर्विप्रतिपन्नमार्गाः4.28.45
Verse 46
नरैर्नरेन्द्रा इव पर्वतेन्द्रा स्सुरेन्द्रदत्तै: पवनोपनीतैः घनाम्बुकुम्भैरभिषिच्यमाना रूपं श्रियं स्वामिव दर्शयन्ति4.28.46
Verse 47
घनोपगूढं गगनं सतारं न भास्करो दर्शनमभ्युपैति नवैर्जलौघैर्धरणी विसृप्ता तमो विलिप्ता न दिशः प्रकाशाः4.28.47
Verse 48
महान्ति कूटानि महीधराणां धाराभिधौतान्यधिकं विभान्ति महाप्रमाणैर्विपुलैः प्रपातै र्मुक्ताकलापैरिव लम्बमानैः4.28.48
Verse 49
शैलोपलप्रस्खलमानवेगा श्शैलोत्तमानां विपुलाः प्रपाताः गुहासु सन्नादितबर्हिणासु हारा विकीर्यन्त इवावभान्ति4.28.49
Verse 50
शीघ्रप्रवेगा विपुलाः प्रपाताः निर्धौतशृङ्गोपतला गिरीणाम् मुक्ताकलापप्रतिमाः पतन्तो महागुहोत्सङ्गतलैर्ध्रियन्ते4.28.50
Verse 51
सुरतामर्दविच्छिन्नास्स्वर्गस्त्रीहारमौक्तिकाः पतन्ति चातुला दिक्षु तोयधारास्समन्तत:4.28.51
Verse 52
निलीयमानैर्विहगैर्निमीलद्भिश्च पङ्कजैः विकसन्त्या च मालत्या गतोऽस्तं ज्ञायते रविः4.28.52
Verse 53
वृत्ता यात्रा नरेन्द्राणां सेना प्रतिनिवर्तते वैराणि चैव मार्गाश्च सलिलेन समीकृताः4.28.53
Verse 54
मासि प्रोष्ठपदे ब्रह्म ब्राह्मणानां विवक्षताम् अयमध्यायसमयस्सामगानामुपस्थितः4.28.54
Verse 55
निवृत्तकर्मायतनो नूनं सञ्चितसञ्चयः आषाढीमभ्युपगतो भरतः कोसलाधिपः4.28.55
Verse 56
नूनमापूर्यमाणायास्सर्वव्या वर्धते रयः मां समीक्ष्य समायान्तमयोध्याया इव स्वनः4.28.56
Verse 57
इमास्फीतगुणा वर्षास्सुग्रीवस्सुखमश्नुते विजितारिः सदारश्च राज्ये महति च स्थितः4.28.57
Verse 58
अहं तु हृतदारश्च राज्याच्य महतश्च्युतः नदीकूलमिव क्लिन्नमवसीदामि लक्ष्मण
Verse 59
शोकश्च मम विस्तीर्णो वर्षाश्च भृशदुर्गमाः रावणश्च महान् शत्रुरपारं प्रतिभाति मे4.28.59
Verse 60
अयात्रां चैव दृष्ट्वेमां मार्गांश्च भृशदुर्गमान् प्रणते चैव सुग्रीवे न मया किञ्चिदीरितम्4.28.60
Verse 61
अपि चातिपरिक्लिष्टं चिराद्दारैस्समागतम् आत्मकार्यगरीयस्त्वाद्वक्तुं नेच्छामि वानरम्4.28.61
Verse 62
स्वयमेव हि विश्रम्य ज्ञात्वा कालमुपागतम् उपकारं च सुग्रीवो वेत्स्यते नात्र संशयः4.28.62
Verse 63
तस्मात्कालप्रतीक्षोऽहं स्थितोऽस्मि शुभलक्षण सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादममनुपालयन्4.28.63
Verse 64
उपकारेण वीरस्तु प्रतीकारेण युज्यते अकृतज्ञोऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः4.28.64
Verse 65
अथैवमुक्तः प्रणिधाय लक्ष्मणः कृताञ्जलिस्तत्प्रतिपूज्य भाषितम् उवाच रामं स्वभिरामदर्शनं प्रदर्शयन्दर्शनमात्मनश्शुभम्4.28.65
Verse 66
यथोक्तमेतत्तव सर्वमीप्सितं नरेन्द्र कर्ता नचिराद्धरीश्वरः शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान् जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः4.28.66
0:000:00
Speed: