Book 6 • Chapter 71
Sarga 71
115 verses
Verse 1
स्वबलंव्यथितंदृष्टवातुमुलंरोमहर्षणम् भ्रातृ़ंश्चनिहतान् दृष्टवाशक्रतुल्यपराक्रमान् पितृव्यौचापिसनृदृश्यसमरेसन्निघादितौ युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौराक्षसर्षभौ चुकोप च महातेजाब्रह्मदत्तवरोयुधि अतिकायोऽद्रिसङ्काशोदेवदानवदर्पहा
Verse 2
स्वबलंव्यथितंदृष्टवातुमुलंरोमहर्षणम् भ्रातृ़ंश्चनिहतान् दृष्टवाशक्रतुल्यपराक्रमान् पितृव्यौचापिसनृदृश्यसमरेसन्निघादितौ युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौराक्षसर्षभौ चुकोप च महातेजाब्रह्मदत्तवरोयुधि अतिकायोऽद्रिसङ्काशोदेवदानवदर्पहा
Verse 3
स्वबलंव्यथितंदृष्टवातुमुलंरोमहर्षणम् भ्रातृ़ंश्चनिहतान् दृष्टवाशक्रतुल्यपराक्रमान् पितृव्यौचापिसनृदृश्यसमरेसन्निघादितौ युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौराक्षसर्षभौ चुकोप च महातेजाब्रह्मदत्तवरोयुधि अतिकायोऽद्रिसङ्काशोदेवदानवदर्पहा
Verse 4
स भास्करसहस्रस्यसङ्घातमिवभास्वरम् रथमास्थायशक्रारिरभिदुद्राववानरान्
Verse 5
स विस्फार्यमहाचापंकिरीटीमृष्टकुण्डलः नामविश्रावयामासननाद च महास्वनम्
Verse 6
तेनसिंहप्रणादेननामविश्रावणेन च ज्याशब्देन च भीमेनत्रासयामासवानरान्
Verse 7
तेदृष्टवादेहमाहात्म्यंकुम्भकर्णोऽयमुथतितः भयार्तावानरास्सर्वेसंश्रयन्तेपरस्परम्
Verse 8
तेतस्यरूपमालोक्ययथाविष्टोस्त्रिविक्रमे भयाद्वानरयूधास्तेविद्रवन्तिततस्ततः
Verse 9
तेऽतिकायंसमासाद्यवानरामूढचेतसः शरण्यंशरणंजग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे
Verse 10
तोऽतिकायंकाकुत्स्थोरथस्थंपर्वतोपमम् ददर्शधवनिनंदूराद्गर्जन्तंकालमेघवत्
Verse 11
स तंदृष्टवामहात्मानंराघवस्तुविसिस्मिये वानरान् सान्त्वयित्वा च विभीषणमुवाच ह
Verse 12
कोऽसौपर्वतसङ्काशोधनुष्मान्हरिलोचनः युक्तेहयसहस्रेणविशालेस्यन्दनेस्थितः
Verse 13
य एषनिशितैश्शूलैस्सुतीक्णैःप्रासमुद्गरैः अर्चिष्मद्भिर्वृतोभातिभूतैरिवमहेश्वरः
Verse 14
कालजिह्वाप्रकाशाभिर्यएषोऽतिविराजते आवृतोरथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिवतोयदः
Verse 15
धनूंषिचास्यसज्जानिहेमपृष्ठानिसर्वशः शोभयन्तिरथश्रेष्ठंशक्रचापमिवाम्बरम्
Verse 16
क एषरक्षश्शार्दूलोरणभूमिविराजयन् अभ्येतिरथिनांश्रेष्ठोरथेनादित्यतेजसा ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेनराहुणाभिविराजते सूर्यरमशिनिभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन्
Verse 17
क एषरक्षश्शार्दूलोरणभूमिविराजयन् अभ्येतिरथिनांश्रेष्ठोरथेनादित्यतेजसा ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेनराहुणाभिविराजते सूर्यरमशिनिभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन्
Verse 18
त्रिणतंमेघसन्नादंहेमपृष्ठमलङ्कृतम् शतक्रतुधनुःप्रख्यंधनुश्चास्यविराजते
Verse 19
स ध्वजस्सपताकश्चसानुकर्षोमहारथः चतुस्सादिसमायुक्तोमेघस्तनितानि
Verse 20
विंशतिर्दशचाष्टौ च तूण्योऽस्यरथमास्थिताः कार्मुकानि च भीमानिज्याश्चकाञ्चनपिङ्गळाः
Verse 21
द्वौ च खडगौरथगतौपार्श्वस्थौपार्श्वशोभितौ चतुर्हस्तत्सरुयुतौव्यक्तहस्तदशायतौ
Verse 22
रक्तगण्ठगुणोधीरोमहापर्वतसन्निभः कालःकालमहावक्त्रोमेघस्थइवभास्करः
Verse 23
काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्यांभूजाभ्यामेषशोभते शृङ्गाभ्यामिवतुङ्गाभ्यांहिमवान् पर्वतोत्तमः
Verse 24
कुण्डलाभ्यांतुयस्यैतद्भतध्भातिशुभेक्ष पुनर्वस्वन्तरगतंपूर्णंभिंबमिवैंदवम्
Verse 25
आचक्ष्वमेमहाबाहोत्वमेनंराक्षसोत्तमम् यंदृष्टवावानरास्सर्वेभयार्ताविद्रुतादिशः
Verse 26
स पृष्टोराजपुत्रेणरामेणामिततेजसा आचचक्षेमहातेजारघवायविभीषणः
Verse 27
दशग्रीवोमहातेजाराजावैश्रवणानुजः भीमकर्मामहोत्साहोरावणोराक्षसाधिपः
Verse 28
तस्यासीद्वीर्यवान्पुत्रोरावणप्रतिमोरणे वृद्धसेवीश्रुतिधरस्सर्वास्त्रविदुषांवरः
Verse 29
अश्वपृष्ठेरथेनागेखडगेधनुषिकर्षणे भेदेसान्त्वे च दाने च नयेमन्त्रे च सम्मतः
Verse 30
यस्यबाहूसमाश्रित्यलङ्कावसतिनिर्भया तनयंधान्यमालिन्याअतिकायमिमंविदुः
Verse 31
एतेनाराधितोब्रह्मोतपसाभावितात्मना अस्त्राणिचाप्यवाप्तानिरिपवश्चपराजिताः
Verse 32
सुरासुरैरवध्यत्वंदत्तमस्मैस्वयम्भुवा एतच्चकवचंदिव्यंरधश्चैषोऽरभास्वरः
Verse 33
एतेनशतशोदेवादानवाश्चपराजिताः रक्षितानि च रक्षांसियक्षाश्चापिनिषूदिताः
Verse 34
वज्रंविष्टम्भितंयेनबाणैरिन्द्रस्यधीमतः पाशस्सलिलराजस्यरणेप्रतिहतस्तथा एषोऽतिकायोबलवान्राक्षसानामथर्षभः रावणस्यतोधीमान्देवदानवदर्पहा
Verse 35
वज्रंविष्टम्भितंयेनबाणैरिन्द्रस्यधीमतः पाशस्सलिलराजस्यरणेप्रतिहतस्तथा एषोऽतिकायोबलवान्राक्षसानामथर्षभः रावणस्यतोधीमान्देवदानवदर्पहा
Verse 36
तदस्मिन्क्रियतांयत्नःक्षिप्रंपुरुषपुंगव पुरावानरसैन्यानिक्ष्यंनयतिसायकैः
Verse 37
ततोतिकायोबलवान्प्रविश्यहरिवाहिनीम् विष्फारयामासधनुर्ननाद च पुनःपुनः
Verse 38
तंभीमवपुषंदृष्टवारथस्थंरथिनांवरम् अभिपेतुर्महात्मानोयेप्रधानावनौकसः
Verse 39
कुमुदोद्विविदोमैन्दोनीलश्शरभएव च पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चयुगपत्समभिद्रवन्
Verse 40
तेषांवृक्षांश्चशैलांश्चशरैःकाञ्चनभूषणैः अतिकायोमहातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदांवरः
Verse 41
तांश्चैवसर्वान् स हरीन् शरैस्सर्वायसैर्बली विव्याथाभिमुखस्सङ्ख्येभीमकायोनिशाचर
Verse 42
तेऽर्दितांबाणवर्षेणभिन्नगात्राःप्लवङ्गमाः न शेकुरतिकायस्यप्रतिकर्तुंमहारणे
Verse 43
तत् त्सैन्यंहरिवीराणांत्रासयामासराक्षसः मृगयूथमिवक्रुद्धोहरिर्यौवनदर्पितः
Verse 44
सराक्षसेन्द्रोहरिसैन्यमध्येनायुध्यमानंनिजघानकञ्चित् उपेत्यरामंसधम: कलापी स गर्वितंवाक्यमिदंबभाषे
Verse 45
रथेस्थितोहंशरचापपाणिर्नप्राकृतंकञ्चनयोधयामि यस्यास्तिकश्चिद्व्यवसाययुक्तोददातुमेक्षिप्रमिहाद्ययुद्धम्
Verse 46
तत्तस्यवाक्यंब्रुवतोनिशम्यचुकोपसौमित्रिरमित्रहन्ता अमृष्यमाणश्चसमुत्पपातजग्राहचापं च ततस्स्मयित्वा
Verse 47
क्रुद्धस्सौमित्रिरुत्पत्यतूणादाक्षिप्यसायकम् पुरस्तादतिकायस्यविचकर्षमहद्धनुः
Verse 48
पूरयन् स महींशैलानाकाशंसागरंदिशः ज्याशब्दोलक्ष्मणस्योग्रस्त्रासयन् रजनीचरान्
Verse 49
सौमित्रेश्चापनिर्घोषंश्रुत्वाप्रतिभयंतदा विसिष्मियेमहातेजाराक्षसेन्द्रात्मजोबली
Verse 50
अथातिकायःकुपितोदृष्टवालक्ष्मणमुत्थितम् आदायनिशितंबाणमिदंवचनमब्रवीत्
Verse 51
बालस्त्वमसिसौमित्रेविक्रमेष्वविचक्षणः गच्छकिंकालसदृशंमांयोधयतुमिच्छसि
Verse 52
न हिमद्बाहुसृष्टानामस्त्राणाहिमवानपि सोढुमुत्सहतेवेगमन्तरिक्षमथोमही
Verse 53
सुखप्रसुप्तंकालाग्निंविबोधयितुमिच्छसि न्यस्यचापंनिवर्तस्वमाप्राणान् जहिमद्गतः
Verse 54
अथवात्वंप्रतिष्टब्धो न निवर्तितुमिच्छसि तिष्ठप्राणान् परित्यज्यगमिष्यसियमक्ष्यम्
Verse 55
पश्यमेनिशितान्बाणानरिदर्पनिषूदनान् ईश्वरायुधसङ्काशांस्तप्तकाञ्चनभूषणान्
Verse 56
एषतेसर्पसंकाशोबाणःपास्यतिशोणितम् मृगराजइवक्रुद्धोनागराजस्यशोणितम् इत्येवमुक्त्वासंक्रुद्धश्शरंधनुषिसंदधे
Verse 57
श्रुत्वातिकायस्यवचस्सरोषंसगर्वितंसम्यतिराजपुत्रः स सञ्चुकोपातिबलोमनस्वीरुवाचवाक्यं च ततोमहार्थम्
Verse 58
न वाक्यमात्रेणभवान् प्रधानो न कत्थनात्सत्पुरुषाभवन्ति मयिस्थितेधन्विनिबाणपाणौनिदर्शयस्वात्मबलंदुरात्मन्
Verse 59
कर्मणासूचयात्मानं न विकत्थितुमर्हसि पौरुषेणतुयोयुक्तस्सतुशूरइतिस्मृतः
Verse 60
सर्वायुधसमायुक्तोधन्वीत्वंरथमास्थितः शरैर्वायदिवाप्यस्त्रैर्दर्शयस्वपराक्रमम्
Verse 61
ततश्शिरस्तेनिशितैःपातयिष्याम्यहंशरैः मारुतःकालसम्पक्वंवृन्तात्ताळफलंयथा
Verse 62
अद्यतेमामकाबाणास्तप्तकाञ्चनभूषणाः पास्यन्तिरुधिरंगात्राद्बाणशल्यान्तरोत्थितम्
Verse 63
बालोऽयमितिविज्ञाय न मावज्ञातुमर्हसि बालोवायदिवावृद्धोमृत्युंजानीहिसंयुगे बालेनविष्णुनालोकास्त्रयःक्रान्तास्त्रिविक्रमैः
Verse 64
लक्ष्मणस्यवचश्श्रुत्वाहेतुमत्परमार्थवत् अतिकायःप्रचुक्रोधबाणंचोत्तममाददे
Verse 65
ततोविद्याधराभूतादेवादैत्यामहर्षयः गुह्यकाश्चमहात्मानस्तद्युद्धंद्रष्टुमागमन्
Verse 66
तोऽतिकायःकुपितश्चापमारोप्यसायकम् लक्ष्मणायप्रचिक्षेपसङ्क्षिपन्निवचाम्बरम्
Verse 67
तमापतन्तंनिशितंशरमाशीविषोपमम् अर्धचन्द्रेणचिच्छेदलक्ष्मणःपरवीरहा
Verse 68
तंनिकृत्तंशरंदृष्टवाकृत्तभोगमिवोरगम् अतिकायोभृशंक्रुद्धःपञ्चबाणान् समाददे
Verse 69
तान्शरान् सम्प्रचिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः तानप्राप्तान् शरैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदभरतानुजः
Verse 70
सतान् छित्त्वाशितैर्बाणैर्लक्ष्मणःपरवीरहा आददेनिशितंबाणंज्वलन्तमिवतेजसा
Verse 71
तमादायधनुश्श्रेष्ठेयोजयामासलक्ष्मणः विचकर्ष च वेगेनविससर्ज च वीर्यवान्
Verse 72
पूर्णायतविसृषेनशरेणनतपर्वणा ललाटेराक्षसश्रेष्ठमाजघान स वीर्यवान्
Verse 73
सललाटेशरोमग्नस्तस्यभीमस्यरक्षसः ददृशेशोणितेनाक्तःपन्नगेन्द्रइवाचले
Verse 74
राक्षसःप्रचकम्पे च लक्ष्मणेषुप्रपीडितः रुद्रबाणहतंघोरंयथात्रिपुरगोपुरम्
Verse 75
चिन्तयामासचाश्वास्यविमृश्य च महाबलः साधुबाणनिपातेनश्लाघनीयोऽसिमेरिपुः
Verse 76
विधायैवंविनम्यास्यंनियम्य च भुजावुभौ स रथोपस्थमास्थायरथेनप्रचचार ह
Verse 77
कंत्रीन्पञ्चसप्तेतिसायन्राक्षसर्षभः आददेसन्दधेचापिविचकर्षोत्ससर्ज च
Verse 78
तेबाणाःकालसङ्काशाराक्षसेन्द्रधुनुश्च्युताः हेमपुङ्खारविप्रख्याश्चक्रुर्दीप्तमिवाम्बरम्
Verse 79
तस्तान्राक्षसोत्सृष्टान्शरौघान्राघवानुजः असम्ब्रान्तःप्रचिच्छेदनिशितैर्बहुभिश्शरैः
Verse 80
तान् शरान्युधिसम्प्रेक्ष्यनिकृत्तान्रावणात्मजः चुकोपत्रिदशेन्द्रारिर्जग्राहनिशितंशरम्
Verse 81
ससन्धायमहातेजास्तंबाणंसहसोत्सृजत् तेनस्सौमित्रिमायान्तमाजघानस्तनान्तरे
Verse 82
अतिकायेनसौमित्रिस्ताडितोयुधिवक्षसि सुस्रावरुधिरंतीव्रंमदंमत्तइवद्विपः
Verse 83
सचकारतदात्मानंविशल्यंसहसाविभुः जग्राह च शरंतीक्ष्णमस्त्रेणापिचसन्दधे
Verse 84
आग्नेयेनतदाऽस्त्रेणयोजयामाससायकम् स जज्वालतदाबाणोधनुष्यस्यमहात्मनः
Verse 85
अतिकायोतितेजस्वीसौरमस्त्रंसमादधे तेनबाणंभुजङ्गाभंहेमपुङ्खमयोजयत्
Verse 86
तदस्त्रंज्वलितंघोरंलक्ष्मणश्शरमाहितम् अतिकायायचिक्षेपकालदण्डमिवान्तकः
Verse 87
आग्नेयेनाभिसंयुक्तंदृष्टवाबाणंनिशाचरः उत्ससर्जतदाबाणंदीप्तंसूर्यास्त्रयोजितम्
Verse 88
तावुभावम्बरेबाणावन्योन्यमभिजघ्नतुः तेजसासंप्रदीप्ताग्रौक्रुद्धाविवभुजंगमौ
Verse 89
तावन्योन्यंविनिर्दह्यपेततुर्धरणीतले निरर्चिषौभस्मकृतौ न भ्राजेतेशरोत्तमौ तावुभौदीप्यमानौस्म न भ्राजेतेमहीतले
Verse 90
तावन्योन्यंविनिर्दह्यपेततुर्धरणीतले निरर्चिषौभस्मकृतौ न भ्राजेतेशरोत्तमौ तावुभौदीप्यमानौस्म न भ्राजेतेमहीतले
Verse 91
ततोऽतिकायस्सङ्कृद्धस्त्वस्त्रमैषीकमुत्सृजत् तत्प्रचिच्छेदसौमित्रिरस्त्रमैन्द्रेणवीर्यवान्
Verse 92
ऐषीकंनिहतंदृष्टवारुषितोरावणात्मजः याम्येनार्स्तेणसङ्कृद्धोयोजयामाससायकम्
Verse 93
ततस्तदस्त्रंचिक्षेपलक्ष्मणायनिशाचरः वायव्येनतदस्त्रेणनिजघान स लक्ष्मणः
Verse 94
अथैनंशरधाराभिर्धाराभिरिवतोयदः अभ्यवर्षत्सुसङ्कृद्धोलक्ष्मणोरावणात्मजम्
Verse 95
तेऽतिकायंसमासाद्यकवचेवज्रभूषिते भग्नाग्रशल्यास्सहसापेतुर्बाणामहीतले
Verse 96
तान्मोघानभिसम्प्रेक्ष्यलक्ष्मणःपरवीरहा अभ्यवर्षन्महेषूणांसहस्रेणमहायशाः
Verse 97
स वृष्यमाणोबाणौघैरतिकायोमहाबलः अवध्यकवचस्सङ्ख्येराक्षसोनैवविव्यथे
Verse 98
शरंचाशीविषाकारंलक्ष्मणायव्यपासृजत् स तेनविद्धस्सौमित्रिर्मर्मदेशेशरेण ह मुहूर्तमात्रंनिस्संज्ञोह्यभवच्छत्रुतापनः
Verse 99
ततःस्संज्ञामुपालभ्यचतुर्भिस्सायकोत्तमैः निजघानहयान्सङ्ख्येसारथिं च महाबलः ध्वजस्योन्मथनंकृत्वाशरवर्षैररिन्दमः
Verse 100
ततःस्संज्ञामुपालभ्यचतुर्भिस्सायकोत्तमैः निजघानहयान्सङ्ख्येसारथिं च महाबलः ध्वजस्योन्मथनंकृत्वाशरवर्षैररिन्दमः
Verse 101
असम्भ्रान्तस्ससौमित्रिस्तान्शरानभिलक्षितान् मुमोचलक्ष्मणोबाणान्वधार्थंतस्यरक्षसः
Verse 102
न शशाकरुजंकर्तुंयुधितस्यनरोत्तमः अथैनमभ्युपागम्यवायुर्वाक्यमुवाच ह
Verse 103
ब्रह्मदत्तवरोह्येषअवध्यकवचावृतः ब्राह्मेणास्त्रेणभ्निथ्येनमेषवध्योहिनान्यथा अवध्यएषह्यन्येषामस्त्राणांकवचीबली
Verse 104
ततस्तुवायोर्वचनंनिशम्यसौमित्रिरिन्द्रप्रतिमानवीर्यः समाददेबाणममोघवेगंतद्ब्राह्ममस्त्रंसहसानियोज्य
Verse 105
नियुज्यमानेसौमित्रिणाबाणवरेशिताग्रे दिशश्चचन्द्रर्कमहाग्रहाश्चनभश्चतत्रासचचालचोर्वी
Verse 106
तंब्रह्मणोऽस्त्रेणनियुज्यचापेशरंसुपुङ्खंयमदूतकल्पम् सौमित्रिरिन्द्रारिसुतस्यतस्यससर्जबाणंयुधिवज्रकल्पम्
Verse 107
तंलक्ष्मणोत्सृष्टममोघवेगंसमापतन्तंज्यलनप्रकाशम् सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खंतदाऽतिकायस्समरेददर्श
Verse 108
तंप्रेक्षमाणस्सहसाऽतिकायोजघानबाणैर्निशितैरनेकैः स सायकस्तस्यसुपर्णवेगस्तदातिकायस्यजगामपार्श्वम्
Verse 109
तमागतंप्रेक्ष्यतदातिकायोबाणंप्रदीप्तान्तककालकल्पम् जघानक्त्यृष्टिगदाकुठारैशूलैर्हुलैश्चाप्यविपन्नचेता
Verse 110
तान्यायुधान्यद्भुतविग्रहाणिमोघानिकृत्वा स शरोऽग्निदीप्तः प्रगृह्यतस्यैवकिरीटजुष्टम् ततोऽतिकायस्यशिरोजहार
Verse 111
तछचिरस्सशिरस्त्राणंलक्ष्मणेषुप्रपीडितम् पपातसहसाभूमौशृङ्गंहिमवतोयथा
Verse 112
तंभूमौनिपतितंदृष्टवाविक्षिप्तभूषणम् बभूवुर्व्यथितास्सर्वेहतशेषानिशाचराः
Verse 113
तेविषण्णमुखादीनाःप्रहारजनितश्रमाः विनेदुरुच्चैर्बहवस्सहसाविस्वरैस्स्वरैः
Verse 114
ततस्तेत्वरितंयातानिरपेक्षानिशाचराः पुरीमभिमुखाभीताद्रवन्तोनायकेहते
Verse 115
प्रहर्षयुक्ताबहवस्तुवानराःप्रबुद्दपद्मप्रतिमाननास्तदा अपूजयन्लक्ष्मणविष्टभागिनंहतेरिपौभीमबलेदुरासदे
0:000:00
Speed: