Book 4 • Chapter 37
Sarga 37
37 verses
Verse 1
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना हनूमन्तं स्थितं पार्श्वे सचिवन्त्विदमब्रवीत्
Verse 2
महेन्द्रहिमवद्विन्ध्यकैलासशिखरेषु च मन्दरे पाण्डुशिखरे पञ्चशैलेषु ये स्थिताः तरुणादित्यवर्णेषु भ्राजमानेषु सर्वतः पर्वतेषु समुद्रान्ते पश्चिमायां च ये दिशि आदित्यभवने चैव गिरौ सन्ध्याभ्रसन्निभे पद्मातालवनं भीमं संश्रिता हरिपुङ्गवाः अञ्जनाम्बुदसङ्काशाः कुञ्जरप्रतिमौजसः अञ्जने पर्वते चैव ये वसन्ति प्लवङ्गमाः मनश्शिला गुहावासा वानराः कनकप्रभाः मेरुपार्श्वगताश्चैव ये धूम्रगिरिं संश्रिताः तरुणादित्यवर्णाश्च पर्वते ये महारुणे पिबन्तो मधुमैरेयं भीमवेगाः प्लवङ्गमाः वनेषु च सुरम्येषु सुगन्धिषु महत्सु च तापसानां च रम्येषु वनान्तेषु समन्ततः तांस्तां स्त्वमानय क्षिप्रं पृथिव्यां सर्ववानरान् सामदानादिभि: स्सर्वैराशु प्रेषय वानरान्
Verse 3
महेन्द्रहिमवद्विन्ध्यकैलासशिखरेषु च मन्दरे पाण्डुशिखरे पञ्चशैलेषु ये स्थिताः तरुणादित्यवर्णेषु भ्राजमानेषु सर्वतः पर्वतेषु समुद्रान्ते पश्चिमायां च ये दिशि आदित्यभवने चैव गिरौ सन्ध्याभ्रसन्निभे पद्मातालवनं भीमं संश्रिता हरिपुङ्गवाः अञ्जनाम्बुदसङ्काशाः कुञ्जरप्रतिमौजसः अञ्जने पर्वते चैव ये वसन्ति प्लवङ्गमाः मनश्शिला गुहावासा वानराः कनकप्रभाः मेरुपार्श्वगताश्चैव ये धूम्रगिरिं संश्रिताः तरुणादित्यवर्णाश्च पर्वते ये महारुणे पिबन्तो मधुमैरेयं भीमवेगाः प्लवङ्गमाः वनेषु च सुरम्येषु सुगन्धिषु महत्सु च तापसानां च रम्येषु वनान्तेषु समन्ततः तांस्तां स्त्वमानय क्षिप्रं पृथिव्यां सर्ववानरान् सामदानादिभि: स्सर्वैराशु प्रेषय वानरान्
Verse 4
महेन्द्रहिमवद्विन्ध्यकैलासशिखरेषु च मन्दरे पाण्डुशिखरे पञ्चशैलेषु ये स्थिताः तरुणादित्यवर्णेषु भ्राजमानेषु सर्वतः पर्वतेषु समुद्रान्ते पश्चिमायां च ये दिशि आदित्यभवने चैव गिरौ सन्ध्याभ्रसन्निभे पद्मातालवनं भीमं संश्रिता हरिपुङ्गवाः अञ्जनाम्बुदसङ्काशाः कुञ्जरप्रतिमौजसः अञ्जने पर्वते चैव ये वसन्ति प्लवङ्गमाः मनश्शिला गुहावासा वानराः कनकप्रभाः मेरुपार्श्वगताश्चैव ये धूम्रगिरिं संश्रिताः तरुणादित्यवर्णाश्च पर्वते ये महारुणे पिबन्तो मधुमैरेयं भीमवेगाः प्लवङ्गमाः वनेषु च सुरम्येषु सुगन्धिषु महत्सु च तापसानां च रम्येषु वनान्तेषु समन्ततः तांस्तां स्त्वमानय क्षिप्रं पृथिव्यां सर्ववानरान् सामदानादिभि: स्सर्वैराशु प्रेषय वानरान्
Verse 5
महेन्द्रहिमवद्विन्ध्यकैलासशिखरेषु च मन्दरे पाण्डुशिखरे पञ्चशैलेषु ये स्थिताः तरुणादित्यवर्णेषु भ्राजमानेषु सर्वतः पर्वतेषु समुद्रान्ते पश्चिमायां च ये दिशि आदित्यभवने चैव गिरौ सन्ध्याभ्रसन्निभे पद्मातालवनं भीमं संश्रिता हरिपुङ्गवाः अञ्जनाम्बुदसङ्काशाः कुञ्जरप्रतिमौजसः अञ्जने पर्वते चैव ये वसन्ति प्लवङ्गमाः मनश्शिला गुहावासा वानराः कनकप्रभाः मेरुपार्श्वगताश्चैव ये धूम्रगिरिं संश्रिताः तरुणादित्यवर्णाश्च पर्वते ये महारुणे पिबन्तो मधुमैरेयं भीमवेगाः प्लवङ्गमाः वनेषु च सुरम्येषु सुगन्धिषु महत्सु च तापसानां च रम्येषु वनान्तेषु समन्ततः तांस्तां स्त्वमानय क्षिप्रं पृथिव्यां सर्ववानरान् सामदानादिभि: स्सर्वैराशु प्रेषय वानरान्
Verse 6
महेन्द्रहिमवद्विन्ध्यकैलासशिखरेषु च मन्दरे पाण्डुशिखरे पञ्चशैलेषु ये स्थिताः तरुणादित्यवर्णेषु भ्राजमानेषु सर्वतः पर्वतेषु समुद्रान्ते पश्चिमायां च ये दिशि आदित्यभवने चैव गिरौ सन्ध्याभ्रसन्निभे पद्मातालवनं भीमं संश्रिता हरिपुङ्गवाः अञ्जनाम्बुदसङ्काशाः कुञ्जरप्रतिमौजसः अञ्जने पर्वते चैव ये वसन्ति प्लवङ्गमाः मनश्शिला गुहावासा वानराः कनकप्रभाः मेरुपार्श्वगताश्चैव ये धूम्रगिरिं संश्रिताः तरुणादित्यवर्णाश्च पर्वते ये महारुणे पिबन्तो मधुमैरेयं भीमवेगाः प्लवङ्गमाः वनेषु च सुरम्येषु सुगन्धिषु महत्सु च तापसानां च रम्येषु वनान्तेषु समन्ततः तांस्तां स्त्वमानय क्षिप्रं पृथिव्यां सर्ववानरान् सामदानादिभि: स्सर्वैराशु प्रेषय वानरान्
Verse 7
महेन्द्रहिमवद्विन्ध्यकैलासशिखरेषु च मन्दरे पाण्डुशिखरे पञ्चशैलेषु ये स्थिताः तरुणादित्यवर्णेषु भ्राजमानेषु सर्वतः पर्वतेषु समुद्रान्ते पश्चिमायां च ये दिशि आदित्यभवने चैव गिरौ सन्ध्याभ्रसन्निभे पद्मातालवनं भीमं संश्रिता हरिपुङ्गवाः अञ्जनाम्बुदसङ्काशाः कुञ्जरप्रतिमौजसः अञ्जने पर्वते चैव ये वसन्ति प्लवङ्गमाः मनश्शिला गुहावासा वानराः कनकप्रभाः मेरुपार्श्वगताश्चैव ये धूम्रगिरिं संश्रिताः तरुणादित्यवर्णाश्च पर्वते ये महारुणे पिबन्तो मधुमैरेयं भीमवेगाः प्लवङ्गमाः वनेषु च सुरम्येषु सुगन्धिषु महत्सु च तापसानां च रम्येषु वनान्तेषु समन्ततः तांस्तां स्त्वमानय क्षिप्रं पृथिव्यां सर्ववानरान् सामदानादिभि: स्सर्वैराशु प्रेषय वानरान्
Verse 8
महेन्द्रहिमवद्विन्ध्यकैलासशिखरेषु च मन्दरे पाण्डुशिखरे पञ्चशैलेषु ये स्थिताः तरुणादित्यवर्णेषु भ्राजमानेषु सर्वतः पर्वतेषु समुद्रान्ते पश्चिमायां च ये दिशि आदित्यभवने चैव गिरौ सन्ध्याभ्रसन्निभे पद्मातालवनं भीमं संश्रिता हरिपुङ्गवाः अञ्जनाम्बुदसङ्काशाः कुञ्जरप्रतिमौजसः अञ्जने पर्वते चैव ये वसन्ति प्लवङ्गमाः मनश्शिला गुहावासा वानराः कनकप्रभाः मेरुपार्श्वगताश्चैव ये धूम्रगिरिं संश्रिताः तरुणादित्यवर्णाश्च पर्वते ये महारुणे पिबन्तो मधुमैरेयं भीमवेगाः प्लवङ्गमाः वनेषु च सुरम्येषु सुगन्धिषु महत्सु च तापसानां च रम्येषु वनान्तेषु समन्ततः तांस्तां स्त्वमानय क्षिप्रं पृथिव्यां सर्ववानरान् सामदानादिभि: स्सर्वैराशु प्रेषय वानरान्
Verse 9
महेन्द्रहिमवद्विन्ध्यकैलासशिखरेषु च मन्दरे पाण्डुशिखरे पञ्चशैलेषु ये स्थिताः तरुणादित्यवर्णेषु भ्राजमानेषु सर्वतः पर्वतेषु समुद्रान्ते पश्चिमायां च ये दिशि आदित्यभवने चैव गिरौ सन्ध्याभ्रसन्निभे पद्मातालवनं भीमं संश्रिता हरिपुङ्गवाः अञ्जनाम्बुदसङ्काशाः कुञ्जरप्रतिमौजसः अञ्जने पर्वते चैव ये वसन्ति प्लवङ्गमाः मनश्शिला गुहावासा वानराः कनकप्रभाः मेरुपार्श्वगताश्चैव ये धूम्रगिरिं संश्रिताः तरुणादित्यवर्णाश्च पर्वते ये महारुणे पिबन्तो मधुमैरेयं भीमवेगाः प्लवङ्गमाः वनेषु च सुरम्येषु सुगन्धिषु महत्सु च तापसानां च रम्येषु वनान्तेषु समन्ततः तांस्तां स्त्वमानय क्षिप्रं पृथिव्यां सर्ववानरान् सामदानादिभि: स्सर्वैराशु प्रेषय वानरान्
Verse 10
प्रेषिताः प्रथमं ये च मयादूता महाजवाः त्वरणार्थं तु भूयस्त्वं हरीन् सम्प्रेषयापरान्
Verse 11
ये प्रसक्ताश्च कामेषु दीर्घसूत्राश्च वानराः इहाऽनयस्व तान् सर्वान् शीघ्रं तु मम शासनात्
Verse 12
अहोभिर्दशभिर्ये च नागच्छन्ति ममाज्ञया हन्तव्यास्ते दुरात्मानो राजशासनदूषकाः
Verse 13
शतान्यथ सहस्राणां कोट्यश्च मम शासनात् प्रयान्तु कपिसिंहानां दिशो मम मते स्थिताः
Verse 14
मेघपर्वतसङ्काशाश्छादयन्त इवाम्बरम् घोररूपाः कपिश्रेष्ठा यान्तु मच्छासनादितः
Verse 15
ते गतिज्ञा गतिं ज्ञात्वा पृथिव्यां सर्ववानराः आनयन्तु हरीन् सर्वांस्त्वरिता शसनान्मम
Verse 16
तस्य वानर राजस्य श्रुत्वा वायुसुतो वचः दिक्षु सर्वासु विक्रान्तान्प्रेषयामास वानरान्
Verse 17
ते पदं विष्णुविक्रान्तं पतत्रिज्योतिरध्वगाः प्रयाताः प्रहिता राज्ञा हरयस्तत्क्षणेन वै
Verse 18
ते समुद्रेषु गिरिषु वनेषु च सरस्सु च वानरा वानरान्सर्वान्रामहेतोरचोदयन्
Verse 19
मृत्युकालोपमस्याऽज्ञां राजराजस्य वानराः सुग्रीवस्याययु श्श्रुत्वा सुग्रीवभयदर्शिनः
Verse 20
ततस्तेऽञ्जनसङ्काशा गिरेस्तस्मान्महाजवाः तिस्रः कोट्यः प्लवङ्गानां निर्ययुर्यत्र राघवः
Verse 21
अस्तं गच्छति यत्रार्कस्तस्मिन्गिरिवरे स्थिताः सन्तप्त हेममहाभासस्तस्मात्कोट्यो दश च्युताः
Verse 22
कैलासशिखरेभ्यश्च सिंहकेसरवर्चसाम् ततः कोटिसहस्राणि वानराणामुपागमन्
Verse 23
फलमूलेन जीवन्तो हिमवन्तमुपाश्रिताः तेषां कोटिसहस्राणां सहस्रं समवर्तत
Verse 24
अङ्गारकसमानानां भीमानां भीमकर्मणाम् विन्ध्याद्वानरकोटीनां सहस्राण्यपतन्द्रुतम्
Verse 25
क्षीरोदवेलानिलयास्तमालवनवासिनः नारिकेलाशनाश्चैव तेषां सङ्ख्या न विद्यते
Verse 26
वनेभ्यो गह्वरेभ्यश्च सरिद्भ्यश्च महाजवा आगच्छद्वानरी सेना पिबन्तीव दिवाकरम्
Verse 27
ये तु त्वरयितुं याता वानरास्सर्ववानरान् ते वीरा हिमवच्छैलं ददृशुस्तं महाद्रुमम्
Verse 28
तस्मिन्गिरिवरे रम्ये यज्ञो माहेश्वरः पुरा सर्वदेवमनस्तोषो बभौ दिव्यो मनोहरः
Verse 29
अन्ननिष्यन्दजातानि मूलानि च फलानि च अमृतास्वादकल्पानि ददृशुस्तत्र वानराः
Verse 30
तदन्नसम्भवं दिव्यं फलमूलं मनोहरम् यः कश्चित्सकृदश्नाति मासं भवति तर्पितः
Verse 31
तानि मूलानि दिव्यानि फलानि च फलाशनाः औषधानि च दिव्यानि जगृहुर्हरियूथपाः
Verse 32
तस्माच्च यज्ञायतनात्पुष्पाणि सुरभीणि च आनिन्युर्वानरा गत्वा सुग्रीवप्रियकारणात्
Verse 33
ते तु सर्वे हरिवराः पृथिव्यां सर्ववानरान् सञ्चोदयित्वा त्वरिता यूथानां जग्मुरग्रतः
Verse 34
ते तु तेन मुहूर्तेन यूथपाश्शीघ्रगामिनः किष्किन्धां त्वरया प्राप्ता स्सुग्रीवो यत्र वानरः
Verse 35
ते गृहीत्वौषधीस्सर्वाः फलमूलं च वानराः तं प्रतिग्राहयामासुर्वचनं चेदमब्रुवन्
Verse 36
सर्वे परिगताश्शैलास्समुद्राश्च वनानि च पृथिव्यां वानरास्सर्वे शासनादुपयान्ति ते
Verse 37
एवं श्रुत्वा ततो हृष्ट स्सुग्रीवः प्लवगाधिपः प्रतिजग्राह तत्प्रतीतस्तेषां सर्वमुपायनम्
0:000:00
Speed: