Book 5 • Chapter 15
Sarga 15
54 verses
Verse 1
स वीक्षमाणस्तत्रस्थो मार्गमाणश्च मैथिलीम् अवेक्षमाणश्च महीं सर्वां तामन्ववैक्षत
Verse 2
सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम् दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम् तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम् हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम् काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम् बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम् सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम् प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत् विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम् कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः
Verse 3
सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम् दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम् तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम् हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम् काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम् बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम् सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम् प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत् विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम् कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः
Verse 4
सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम् दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम् तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम् हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम् काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम् बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम् सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम् प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत् विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम् कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः
Verse 5
सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम् दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम् तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम् हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम् काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम् बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम् सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम् प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत् विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम् कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः
Verse 6
सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम् दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम् तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम् हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम् काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम् बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम् सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम् प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत् विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम् कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः
Verse 7
सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम् दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम् तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम् हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम् काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम् बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम् सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम् प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत् विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम् कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः
Verse 8
सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम् दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम् तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम् हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम् काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम् बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम् सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम् प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत् विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम् कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः
Verse 9
स देशः प्रभया तेषां प्रदीप्त इव सर्वतः पुन्नागास्सप्तपर्णाश्च चम्पकोद्दालकास्तथा विवृद्धमूला बहवश्शोभन्ते स्म सुपुष्पिताः
Verse 10
शातकुम्भनिभाः केचित्केचिदग्निशिखोपमाः नीलाञ्जननिभाः केचित्तत्राशोकास्सहस्रशः
Verse 11
नन्दनं विविधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यं श्रिया वृतम् वितीयमिव चाकाशं पुष्पज्योतिर्गणायुतम् पुष्परत्नशतैश्चित्रं द्वितीयं सागरं यथा सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपैर्मधुगन्धिभिः नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणैर्द्विजैः अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनोरमम्
Verse 12
नन्दनं विविधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यं श्रिया वृतम् वितीयमिव चाकाशं पुष्पज्योतिर्गणायुतम् पुष्परत्नशतैश्चित्रं द्वितीयं सागरं यथा सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपैर्मधुगन्धिभिः नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणैर्द्विजैः अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनोरमम्
Verse 13
नन्दनं विविधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यं श्रिया वृतम् वितीयमिव चाकाशं पुष्पज्योतिर्गणायुतम् पुष्परत्नशतैश्चित्रं द्वितीयं सागरं यथा सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपैर्मधुगन्धिभिः नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणैर्द्विजैः अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनोरमम्
Verse 14
नन्दनं विविधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यं श्रिया वृतम् वितीयमिव चाकाशं पुष्पज्योतिर्गणायुतम् पुष्परत्नशतैश्चित्रं द्वितीयं सागरं यथा सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपैर्मधुगन्धिभिः नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणैर्द्विजैः अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनोरमम्
Verse 15
शैलेन्द्रमिव गन्धाढ्यं द्वितीयं गन्धमादनम् अशोकवनिकायां तु तस्यां वानरपुङ्गवः स ददर्शाविदूरस्थं चैत्यप्रासादमुच्छ्रितम् मथ्ये स्तम्भसहस्रेण स्थितं कैलासपाण्डुरम् प्रवालकृतसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम् मुष्णन्तमिव चक्षूंषि द्योतमानमिव श्रिया विमलं प्रांशुभावत्वादुल्लिखन्तमिवाम्बरम्
Verse 16
शैलेन्द्रमिव गन्धाढ्यं द्वितीयं गन्धमादनम् अशोकवनिकायां तु तस्यां वानरपुङ्गवः स ददर्शाविदूरस्थं चैत्यप्रासादमुच्छ्रितम् मथ्ये स्तम्भसहस्रेण स्थितं कैलासपाण्डुरम् प्रवालकृतसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम् मुष्णन्तमिव चक्षूंषि द्योतमानमिव श्रिया विमलं प्रांशुभावत्वादुल्लिखन्तमिवाम्बरम्
Verse 17
शैलेन्द्रमिव गन्धाढ्यं द्वितीयं गन्धमादनम् अशोकवनिकायां तु तस्यां वानरपुङ्गवः स ददर्शाविदूरस्थं चैत्यप्रासादमुच्छ्रितम् मथ्ये स्तम्भसहस्रेण स्थितं कैलासपाण्डुरम् प्रवालकृतसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम् मुष्णन्तमिव चक्षूंषि द्योतमानमिव श्रिया विमलं प्रांशुभावत्वादुल्लिखन्तमिवाम्बरम्
Verse 18
ततो मलिनसंवीतां राक्षसीभिस्समावृताम् उपवासकृशां दीनां निश्श्वसन्तीं पुनः पुनः ददर्श शुक्लपक्षादौ चन्द्ररेखामिवामलाम्
Verse 19
ततो मलिनसंवीतां राक्षसीभिस्समावृताम् उपवासकृशां दीनां निश्श्वसन्तीं पुनः पुनः ददर्श शुक्लपक्षादौ चन्द्ररेखामिवामलाम्
Verse 20
मन्दप्रख्यायमानेन रूपेण रुचिरप्रभाम् पिनद्धां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः
Verse 21
पीतेनैकेन संवीतां क्लिष्टेनोत्तमवाससा सपङ्कामनलङ्कारां विपद्मामिव पद्मिनीम्
Verse 22
व्रीडितां दुःखसन्तप्तां परिम्लानां तपस्विनीम् ग्रहेणाङ्गारकेणेव पीडितामिव रोहिणीम्
Verse 23
अश्रुपूर्णमुखीं दीनां कृशामनशनेन च शोकध्यानपरां दीनां नित्यं दुःखपरायणाम्
Verse 24
प्रियं जनमपश्यन्तीं पश्यन्तीं राक्षसीगणम् स्वगणेन मृगीं हीनां श्वगणाभिवृतामिव
Verse 25
नीलनागाभया वेण्या जघनं गतयैकया नीलया नीरदापाये वनराज्या महीमिव सुखार्हां दुःखसन्तप्तां व्यसनानामकोविदाम्
Verse 26
तां समीक्ष्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम् तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादिभिः
Verse 27
ह्रियमाणा तदा तेन रक्षसा कामरूपिणा यथारूपा हि दृष्टा वै तथारूपेयमङ्गना
Verse 28
पूर्णचन्द्राननां सुभ्रूं चारुवृत्तपयोधराम् कुर्वतीं प्रभयादेवीं सर्वा वितिमिरा दिशः तां नीलकेशीं बिम्बोष्ठीं सुमध्यां सुप्रतिष्ठिताम् सीतां पद्मपलाशाक्षीं मन्मथस्य रतिं यथा
Verse 29
पूर्णचन्द्राननां सुभ्रूं चारुवृत्तपयोधराम् कुर्वतीं प्रभयादेवीं सर्वा वितिमिरा दिशः तां नीलकेशीं बिम्बोष्ठीं सुमध्यां सुप्रतिष्ठिताम् सीतां पद्मपलाशाक्षीं मन्मथस्य रतिं यथा
Verse 30
इष्टां सर्वस्य जगतः पूर्णचन्द्रप्रभामिव भूमौ सुतनुमासीनां नियतामिव तापसीम्
Verse 31
निःश्वासबहुलां भीरुं भुजगेन्द्रवधूमिव शोकजालेन महता विततेन न राजतीम्
Verse 32
संसक्तां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः तां स्मृतीमिव सन्दिग्धामृद्धिं निपतितामिव
Verse 33
विहतामिव च श्रद्धामाशां प्रतिहतामिव सोपसर्गां यथा सिद्धिं बुद्धिं सकलुषामिव
Verse 34
अभूतेनापवादेन कीर्तिं निपतितामिव रामोपरोधव्यथितां रक्षोहरणकर्शिताम्
Verse 35
अबलां मृगशाबाक्षीं वीक्षमाणां ततस्ततः बाष्पाम्बुपरिपूर्णेन कृष्णवक्राक्षिपक्ष्मणा वदनेनाप्रसन्नेन निःश्वसन्तीं पुनः पुनः
Verse 36
अबलां मृगशाबाक्षीं वीक्षमाणां ततस्ततः बाष्पाम्बुपरिपूर्णेन कृष्णवक्राक्षिपक्ष्मणा वदनेनाप्रसन्नेन निःश्वसन्तीं पुनः पुनः
Verse 37
मलपङ्कधरां दीनां मण्डनार्हाममण्डिताम् प्रभां नक्षत्रराजस्य कालमेघैरिवावृताम्
Verse 38
तस्य संदिदिहे बुद्धिर्मुहुः सीतां निरीक्ष्य तु आम्नायानामयोगेन विद्यां प्रशिथिलामिव
Verse 39
दुःखेन बुबुधे सीतां हनुमाननलङ्कृताम् संस्कारेण यथा हीनां वाचमर्थान्तरं गताम्
Verse 40
तां समीक्षय विशालाक्षीं राजपुत्रीमनिन्दिताम् तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादिभिः
Verse 41
वैदेह्या यानि चाङ्गेषु तदा रामोऽन्वकीर्तयत् तान्याभरणजालानि गात्रशोभीन्यलक्षयत् सुकृतौ कर्णवेष्टौ च श्वदंष्ट्रौ च सुसंस्थितौ मणिविद्रुमचित्राणि हस्तेष्वाभरणानि च श्यामानि चिरयुक्तत्वात्तथा संस्थानवन्ति च
Verse 42
वैदेह्या यानि चाङ्गेषु तदा रामोऽन्वकीर्तयत् तान्याभरणजालानि गात्रशोभीन्यलक्षयत् सुकृतौ कर्णवेष्टौ च श्वदंष्ट्रौ च सुसंस्थितौ मणिविद्रुमचित्राणि हस्तेष्वाभरणानि च श्यामानि चिरयुक्तत्वात्तथा संस्थानवन्ति च
Verse 43
तान्यैवेतानि मन्येऽहं यानि रामोऽन्वकीर्तयत् तत्र यान्यवहीनानि तान्यहं नोपलक्षये यान्यस्या नावहीनानि तानीमानि न संशयः
Verse 44
तान्यैवेतानि मन्येऽहं यानि रामोऽन्वकीर्तयत् तत्र यान्यवहीनानि तान्यहं नोपलक्षये यान्यस्या नावहीनानि तानीमानि न संशयः
Verse 45
पीतं कनकपट्टाभं स्रस्तं तद्वसनं शुभम् उत्तरीयं नगासक्तं तदा दृष्टं प्लवङ्गमैः
Verse 46
भूषणानि च मुख्यानि दृष्टानि धरणीतले अनयैवापविद्धानि स्वनवन्ति महान्ति च
Verse 47
इदं चिरगृहीतत्वाद्वसनं क्लिष्टवत्तरम् तथाऽपि नूनं तद्वर्णं तथा श्रीमद्यथेतरत्
Verse 48
इयं कनकवर्णाङ्गी रामस्य महिषी प्रिया प्रणष्टापि सती याऽस्य मनसो न प्रणश्यति
Verse 49
इयं सा यत्कृते रामश्चतुर्भिः परितप्यते कारुण्येनानृशंस्येन शोकेन मदनेन च स्त्री प्रणष्टेति कारुण्यादाश्रितेत्यानृशंस्यतः पत्नी नष्टेति शोकेन प्रियेति मदनेन च
Verse 50
इयं सा यत्कृते रामश्चतुर्भिः परितप्यते कारुण्येनानृशंस्येन शोकेन मदनेन च स्त्री प्रणष्टेति कारुण्यादाश्रितेत्यानृशंस्यतः पत्नी नष्टेति शोकेन प्रियेति मदनेन च
Verse 51
अस्या देव्या यथा रूपमङ्गप्रत्यङ्गसौष्ठवम् रामस्य च यथा रूपं तस्येयमसितेक्षणा
Verse 52
अस्या देव्या मनस्तस्मिंस्तस्य चास्यां प्रतिष्ठितम् तेनेयं स च धर्मात्मा मुहूर्तमपि जीवति
Verse 53
दुष्करं कृतवान्रामो हीनो यदनया प्रभुः धारयत्यात्मनो देहं न शोकेनावसीदति
Verse 54
दुष्करं कुरुते रामो य इमां मत्तकाशिनीम् सीतां विना महाबाहुर्मुहूर्तमपि जीवति
0:000:00
Speed: